Tại sao điện bị cúp không báo trước? Nguyên nhân và cách xử lý

Mất điện đột ngột mà không có thông báo trước là nỗi ám ảnh của không ít gia đình và doanh nghiệp tại Việt Nam, đặc biệt trong giai đoạn hè nắng nóng hoặc mùa mưa bão. Khác với lịch cúp điện có kế hoạch được EVN thông báo trước ít nhất 5 ngày làm việc, các trường hợp mất điện đột ngột thường đến từ các nguyên nhân kỹ thuật và thiên tai.

1. Sự cố đường dây và thiết bị điện (phổ biến nhất)

Đây là nguyên nhân chiếm tới 60-70% các trường hợp mất điện đột ngột tại Việt Nam theo thống kê nội bộ của EVN NPC và EVN SPC:

• Cáp điện ngầm bị hỏng: Sau nhiều năm sử dụng, lớp cách điện của cáp ngầm bị lão hóa, dẫn đến chạm chập và cúp điện tức thì.
• Máy biến áp (MBA) bị cháy: MBA 3 pha cấp điện cho hàng trăm hộ dân — khi nó hỏng, cả khu vực mất điện ngay lập tức.
• Sét đánh trực tiếp: Mùa mưa ở miền Trung và miền Nam, sét có thể làm hỏng thiết bị bảo vệ, gây cắt điện một phần hoặc toàn bộ xuất tuyến.
• Cây xanh đổ vào đường dây: Rất phổ biến sau các trận mưa lớn hoặc bão, đặc biệt ở khu vực có nhiều cây cổ thụ.

2. Quá tải phụ tải — Cắt điện luân phiên

Trong các đợt nắng nóng cực đoan (thường từ tháng 5–7 hằng năm tại Hà Nội và TP.HCM), nhu cầu sử dụng điều hòa tăng đột biến 30-40% so với ngày thường. Khi tổng phụ tải vượt quá công suất nguồn điện có thể cung cấp, EVN buộc phải cắt điện luân phiên theo khu vực.

Năm 2023, miền Bắc trải qua giai đoạn cắt điện luân phiên nghiêm trọng nhất trong nhiều năm do:

• Nắng nóng kỷ lục, Hà Nội lên tới 42°C
• Thiếu nguồn điện từ thủy điện do hạn hán (hồ thủy điện về mực nước chết)
• Hàng nghìn hộ dân và khu công nghiệp bị ảnh hưởng mỗi ngày

3. Thiên tai và thảm họa tự nhiên

• Bão lớn: Bão số 3 (Yagi) tháng 9/2024 gây mất điện cho hơn 1 triệu hộ dân ở các tỉnh miền Bắc, một số khu vực mất điện kéo dài tới 2 tuần.
• Ngập lụt: Nước vào trạm biến áp buộc phải cúp điện khẩn cấp để đảm bảo an toàn tính mạng người dân.
• Lở đất: Tại khu vực miền núi phía Bắc và Tây Nguyên, lở đất có thể làm đứt toàn bộ đường dây điện cao thế.

4. Phải làm gì ngay khi mất điện đột ngột?

5. Quyền lợi pháp lý của bạn

Theo Nghị định 137/2013/NĐ-CP và Thông tư 39/2015/TT-BCT:

• EVN phải thông báo trước tối thiểu 5 ngày làm việc với lịch cúp điện kế hoạch
• Nếu vi phạm cam kết (cúp sớm hơn, cúp lâu hơn thông báo, cúp không báo trước), khách hàng có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại
• Liên hệ Chi nhánh điện lực địa phương, ghi lại thời điểm mất điện và thiệt hại (ảnh chụp, video)